Limit emrin fiyat kontrolünü ve gerçekleşmeme ihtimalini açıklar.
Limit emir fiyat üzerinde neyi denetler?
Limit emir, alışta ödemeyi kabul edilen en yüksek fiyatı, satışta ise kabul edilen en düşük fiyatı açıkça belirleyen talimattır. Alış için 42 TL limit yazılması, emrin 42 TL veya daha düşük uygun satış emirleriyle eşleşebileceğini; satış için 42 TL limit yazılması ise 42 TL veya daha yüksek uygun alış emirleriyle eşleşebileceğini anlatır. Bu sınır, emir iletildiği anda ekranda görülen son fiyatın bütün miktar için geçerli olacağı anlamına gelmez.
Fiyat denetiminin karşılığı gerçekleşmeme olasılığıdır. Alış limiti piyasadaki satıcıların istediği fiyatın altında kalabilir; satış limiti de alıcıların verdiği fiyatın üstünde kalabilir. Böyle bir durumda emir bekler, kısmen gerçekleşir veya seçilen geçerlilik kuralı sona erdiğinde iptal olur. Limit emir, bir varlığın uygun fiyatını hesaplayan ya da gelecekteki yönünü tahmin eden araç değildir; yalnızca kabul edilmeyen fiyatı talimatın dışında bırakır.
Limit fiyat, toplam işlem tutarını tek başına belirlemez. Aynı limit içinde birden fazla fiyat basamağı varsa alış emri önce daha düşük satışlarla, satış emri önce daha yüksek alışlarla eşleşebilir. Bu nedenle limit, alışta maliyet için üst sınır, satışta gelir için alt sınır işlevi görür; bütün işlemin tek fiyatla tamamlanacağı sözü değildir. Gerçekleşme raporu, her parça işlemin fiyatını ve toplam miktarını göstererek bu ayrımı görünür kılar.
Emir defteri, fiyat ve zaman önceliği
Limit emrin sonucu emir defterindeki karşı emirlerin miktarına, fiyatına ve sıradaki emirlere bağlıdır. Genel işleyişte daha iyi fiyatlı emirler önce değerlendirilir. Aynı fiyat düzeyinde bekleyen emirler arasında ise iletim zamanı önem kazanabilir. Bu nedenle aynı limit fiyatını giren iki kişinin gerçekleşen miktarı veya bekleme süresi birbirinden farklı olabilir.
Defterde görülen miktar sabit bir vaat değildir. Başka katılımcılar o kademedeki emri iptal edebilir, yeni miktar ekleyebilir veya emir sizinkinden önce gerçekleşebilir. Limit fiyatın mevcut en iyi karşı fiyatla kesişmesi, emrin hemen ve bütünüyle dolacağı sonucunu da vermez. İlk kademede yalnızca sınırlı miktar varsa emir o kadar gerçekleşir; kalan kısım limitin izin verdiği sonraki kademelerde karşılık bulamazsa açıkta kalır.
Kısmi gerçekleşme ve açık kalan miktar
Kısmi gerçekleşme, gönderilen miktarın yalnızca uygun karşı emir bulunan bölümünün işleme dönüşmesidir. Örneğin alış limiti satış tarafındaki ilk kademeyle uyumlu olabilir, fakat o kademedeki lot sayısı istenen toplam miktardan az olabilir. Gerçekleşen bölüm portföye ve hesap hareketlerine yansırken kalan bölüm, emrin durum ekranında açık miktar olarak izlenir. Gönderilen adet ile sahip olunan adet bu yüzden aynı kabul edilmemelidir.
Kalan kısmın ne olacağı geçerlilik talimatına göre değişir. Gün sonuna kadar geçerli bir emir işlem sonunda otomatik sona erebilir; daha uzun süreli bir talimat sonraki oturumlarda açık kalabilir; anında gerçekleşmeyen kısmı iptal eden seçenekler ise farklı davranabilir. Kullanılan platformun güncel emir tanımları kontrol edilmelidir. Değiştirme veya iptal isteği de sisteme işlenene kadar yeni bir karşı emrin gelmesiyle gerçekleşme olasılığını tamamen ortadan kaldırmaz.
Hipotetik örnek: fiyat sınırı ve parça parça işlem
Hipotetik örnek: Varsayımsal bir payın satış defterinde 200 lot 30,00 TL, 300 lot 30,10 TL ve 400 lot 30,30 TL olsun. Bir kişi 600 lot için 30,10 TL limitli alış emri ilettiğinde, defter değişmezse ilk 200 lot 30,00 TL’den ve sonraki 300 lot 30,10 TL’den gerçekleşebilir. 30,30 TL’deki 400 lot, limitin üzerinde olduğu için eşleşmez; emrin 100 lotluk bölümü açık kalır.
Aynı kişi limitini 30,30 TL yapsaydı bu, 600 lotun mutlaka aynı fiyattan alınacağı anlamına gelmezdi. Varsayılan defterde emir önce daha düşük iki kademeyi tüketir, kalan 100 lotu 30,30 TL’den karşılayabilirdi. Buna karşılık diğer katılımcıların emirleri arada değişirse miktarlar ve gerçekleşme sırası farklılaşır. Bu örnek yatırım tavsiyesi değildir; fiyat sınırının maliyet tavanı ile gerçekleşme kesinliği arasındaki farkı göstermek içindir.
Fiyat kontrolü işlem sonucu garantisi değildir
Limit emir daha kötü bir fiyatla eşleşmeyi sınırlayabilir, fakat fiyatın daha sonra hangi yönde hareket edeceğini ve işlemin ekonomik sonucunu garanti etmez. Bir alış emrinin hiç gerçekleşmemesi, fiyatın sonradan yükselmesi; satış emrinin gerçekleşmesi ise fiyatın sonradan daha yükseğe gitmesi mümkündür. Bu durumlar emrin kurala aykırı çalıştığını değil, limit emrin yalnızca seçilen fiyat koşulunu yönettiğini gösterir.
Emir öncesinde sembol, alış veya satış yönü, miktar, limit fiyatı ve geçerlilik süresi ayrı ayrı doğrulanmalıdır. Komisyon, alış-satış farkı ve büyük miktarlarda kademelere yayılma da toplam maliyeti etkiler. Limit emri sık sık yalnızca ekrandaki hareketi kovalamak için değiştirmek, başlangıçtaki fiyat sınırını anlamsızlaştırabilir.
Piyasa kapalıyken, açılış ya da kapanış aşamasında ve seans sırasında desteklenen emir seçenekleri farklı olabilir. Ekranda görünen tahmini tutar da karşı emirler değiştiğinde kesin kayıt sayılmaz. İptal edilen bir emir ile kısmen gerçekleşmiş ardından iptal edilmiş emir aynı hesap sonucunu doğurmaz; gerçekleşen bölüm için maliyet ve portföy kaydı kalır. Emir geçmişi, emrin hangi saatte hangi nedenle bittiğini ayırt etmeye de yardımcı olur. Bu nedenle işlem bildirimiyle açık emir listesi birlikte incelenmelidir. Bu içerik eğitim amaçlıdır; herhangi bir payda alım, satım veya elde tutma önerisi vermez.
Kaynaklar
- Borsa Istanbul resmi piyasa ve duyurular sayfasi (Borsa Istanbul)