Finans Sözlüğü

Hisse, tahvil ve benzeri sermaye piyasası araçlarının şeffaf kurallar, gözetim ve takas altyapısı altında alınıp satıldığı organize piyasadır.

Bir anonim şirkette ortaklık payını temsil eden menkul kıymettir. Sahibi, şirketin kârından temettü alma ve genel kurulda oy kullanma gibi haklara sahip olabilir.

Seçilmiş menkul kıymetlerin fiyat performansını tek sayı ile izleyen göstergedir. Hesaplama yöntemi fiyat, piyasa değeri veya toplam getiri esaslı olabilir.

Borsa İstanbul’da işlem gören, piyasa değeri ve işlem hacmi bakımından öne çıkan 100 payın performansını izleyen temel pay endeksidir.

Bir şirketin paylarını ilk kez veya ek satış yoluyla daha geniş bir yatırımcı kitlesine sunmasıdır. Paylar, izahname ve talep toplama sürecinin ardından borsada işlem görebilir.

Şirketin dağıtılabilir dönem kârından ortaklarına payları oranında yaptığı nakit veya pay biçimindeki kâr dağıtımıdır. Dağıtım kararı genel kurul tarafından alınır.

Şirketin yeni pay ihraç ederek mevcut ortaklardan veya yeni yatırımcılardan nakit toplamasıdır. Mevcut ortaklara genellikle rüçhan hakkı tanınır.

Şirketin iç kaynaklarını sermayeye ekleyerek mevcut ortaklara ücretsiz yeni pay vermesidir. Ortakların şirketteki yüzdesel payı değişmez; pay adedi artar.

Bedelli sermaye artırımında mevcut ortağın yeni payları belirlenen fiyattan, sahip olduğu pay oranını koruyacak şekilde önce alma hakkıdır.

Fiyat sınırı belirtilmeden, emir defterindeki en iyi karşı emirlerle hızlı eşleşmek üzere iletilen alım veya satım emridir. Hız sağlar; gerçekleşme fiyatı belirsizdir.

Alım için ödenecek azami, satım için kabul edilecek asgari fiyatı belirleyen emirdir. Belirtilen koşul oluşmazsa emir defterinde bekleyebilir.

Fiyat belirlenen tetikleme seviyesine ulaştığında etkinleşen emirdir. Zarar kesmek veya kırılım sonrasında pozisyon açmak için kullanılabilir; tetiklenince piyasa ya da limit emrine dönüşebilir.

Kaybı sınırlamak amacıyla pozisyonu önceden belirlenen seviyede kapatmayı hedefleyen risk yönetimi talimatıdır. Kesin çıkış fiyatını garanti etmez; hızlı piyasalarda kayma yaşanabilir.

Bir varlığın, fiyatını önemli ölçüde etkilemeden ve kısa sürede alınıp satılabilme derecesidir. Yüksek işlem hacmi ve dar alış-satış farkı genellikle likiditeyi destekler.

Fiyatın belirli dönemdeki dalgalanma büyüklüğüdür. Yüksek volatilite, daha geniş fiyat hareketleri ve beklenenden büyük kayıp olasılığı anlamına gelir.

Piyasadaki alıcıların bir varlık için ödemeye hazır olduğu en yüksek fiyattır. Emir defterindeki en iyi alış fiyatı, bid olarak da anılır.

Piyasadaki satıcıların bir varlık için kabul ettiği en düşük fiyattır. En iyi satış fiyatı ask olarak bilinir ve alış fiyatıyla arasındaki fark spreadi oluşturur.

Bir menkul kıymet için bekleyen alış ve satış emirlerini fiyat ve zaman önceliğiyle gösteren kayıttır. Derinlik, olası fiyat etkisini değerlendirmeye yardımcı olur.

Bir para biriminin diğerine karşı değerini gösteren kotasyondur. EUR/USD gibi gösterimde ilk para baz, ikincisi karşıt para birimidir.

Döviz çiftinde solda yer alan ve birim olarak kabul edilen para birimidir. EUR/USD kotasyonunda euro baz paradır; fiyat bir euronun dolar karşılığını gösterir.

Döviz çiftinde sağda bulunan ve baz paranın değerinin ifade edildiği para birimidir. EUR/USD 1,10 ise bir euro 1,10 ABD doları eder.

Forex'te parite fiyatındaki standart en küçük değişim birimidir. Çoğu paritede dördüncü ondalık basamağa, Japon yeni içerenlerde ikinci basamağa karşılık gelir.

Forex işlemlerinde standartlaştırılmış pozisyon büyüklüğüdür. Standart lot genellikle 100.000 baz para birimidir; mini ve mikro lotlar daha küçük işlem büyüklükleri sağlar.

Bir varlıktaki en iyi satış fiyatı ile en iyi alış fiyatı arasındaki farktır. İşleme girildiğinde oluşan dolaylı maliyetlerden biridir ve likidite azaldıkça genişleyebilir.

Forex pozisyonunu gece boyunca açık tutmanın taşıma maliyeti veya getirisidir. İki para biriminin faiz oranları farkı ve aracı kurumun uygulamasıyla hesaplanır.

Kaldıraçlı işlem açmak için teminat olarak ayrılan tutardır. Marjin, pozisyonun toplam nominal değerinin tamamı değil, belirlenen yüzdesidir.

Küçük bir teminatla daha büyük nominal pozisyon kontrol etmeyi sağlayan orandır. Kârı büyütebildiği gibi zararları ve likidasyon riskini de büyütür.

Fiyatın yükselmesinden kazanç beklenerek açılan alım yönlü pozisyondur. Varlığın değeri yükseldikçe, diğer koşullar sabitse pozisyonun kârı da artar.

Fiyatın düşmesinden yararlanmayı amaçlayan satış yönlü pozisyondur. Genellikle ödünç alınan varlığın satılıp sonra daha düşük fiyattan geri alınmasıyla uygulanır.

ABD doları ile euro, yen, sterlin gibi büyük ve likit ekonomilerin para birimlerini içeren döviz çiftidir. İşlem hacimleri yüksek, spreadleri çoğunlukla daha dardır.

ABD doları içermeyen ancak iki büyük ekonomi para birimini karşılaştıran döviz çiftidir. EUR/GBP ve EUR/JPY bu gruba örnek verilebilir.

Büyük bir para birimi ile gelişmekte olan veya daha az işlem gören bir ülkenin para birimini içeren döviz çiftidir. Likiditesi sınırlı olabileceğinden spread ve oynaklık daha yüksek olabilir.

Gelir, borç veya yatırımın farklı para biriminde olması nedeniyle döviz kurundaki değişimlerden doğan kayıp olasılığıdır. Türev ürünlerle korunma yapılabilir.

Bir döviz işleminin kısa standart takas süresiyle gerçekleştiği güncel piyasa kurudur. Çoğu para çiftinde teslim iki iş günü sonradır.

Belirli bir gelecekteki tarihte döviz değişimi için bugün anlaşılan kurdur. Spot kur ve iki para biriminin faiz oranı farkı tarafından şekillenir.

Düşük faizli bir para biriminde borçlanıp yüksek faizli başka bir para birimine yatırım yapma stratejisidir. Faiz farkına ek olarak ters yönlü kur hareketi önemli zarar yaratabilir.

Merkezi bir ihraççı olmadan çalışan, sınırlı arzlı ilk yaygın kripto varlıktır. İşlemler dağıtık ağda doğrulanır ve sahiplik özel anahtarlarla kontrol edilir.

Akıllı sözleşmeleri çalıştırabilen programlanabilir blok zinciri ağıdır. ETH, ağdaki işlem ücretlerini ödemek ve doğrulama güvenliğine katılmak için kullanılır.

İşlemlerin bloklar halinde sıralanıp kriptografik olarak birbirine bağlandığı dağıtık kayıt yapısıdır. Ağ katılımcıları, geçerli kayıt üzerinde uzlaşarak geçmişi değiştirmeyi zorlaştırır.

Bitcoin dışındaki kripto varlıkların genel adıdır. Farklı mutabakat mekanizması, kullanım alanı veya token ekonomisi taşıdıkları için riskleri birbirinden ayrışır.

Değerini genellikle bir itibari para birimine veya başka bir referans varlığa sabitlemeyi amaçlayan kripto varlıktır. Sabitin sürdürülebilirliği rezerv, ihraççı ve mekanizmaya bağlıdır.

Mevcut bir blok zinciri üzerinde akıllı sözleşmeyle oluşturulan dijital varlıktır. Kullanım, yönetişim veya varlık temsili işlevi taşıyabilir; ortaklık hakkı verip vermediği tokenin yapısına bağlıdır.

Kendi bağımsız blok zincirinin yerel kripto varlığıdır. Ağ ücretleri, doğrulayıcı teşvikleri veya transfer işlemlerinde kullanılabilir.

Kripto varlıkların blok zincirindeki adresleriyle işlem imzalamayı sağlayan yazılım veya donanımdır. Varlıkları fiziksel olarak tutmaz; anahtarların erişimini yönetir.

Bir kripto adresten harcama yetkisi veren gizli kriptografik bilgidir. Kaybedilmesi erişim kaybına, paylaşılması ise varlıkların izinsiz transferine yol açabilir.

Özel anahtardan türetilen ve doğrulama için paylaşılabilen kriptografik anahtardır. Adres üretiminde kullanılabilir, tek başına harcama yetkisi vermez.

Cüzdanın özel anahtarlarını yeniden üretmeye yarayan, genellikle 12 veya 24 kelimelik kurtarma ifadesidir. Çevrim dışı ve gizli saklanması kritik önemdedir.

Proof of Work ağlarında işlem bloklarını üretmek için hesaplama gücü harcama faaliyetidir. Başarılı madenci blok ödülü ve işlem ücretleri kazanabilir.

Blok ekleme hakkını hesaplama bakımından maliyetli bir bulmacayı çözmeye bağlayan mutabakat mekanizmasıdır. Ağ güvenliği, saldırının yüksek enerji ve donanım maliyetine dayanır.

Doğrulayıcıların ağ tokenlarını teminat olarak kilitleyip blok önerdiği mutabakat modelidir. Kural ihlalinde stake edilen varlıkların bir kısmı kesilebilir.

Bitcoin’de madencilere verilen yeni bitcoin ödülünün yaklaşık dört yılda bir yarıya inmesidir. Bu olay yeni arz hızını azaltır, ancak fiyat etkisini tek başına belirlemez.

Ethereum ve benzeri ağlarda işlem veya akıllı sözleşme çalıştırmak için ödenen ağ ücretidir. Ücret, işlem karmaşıklığı ve blok alanı talebine göre değişir.

Blok zincirinde çalışan ve önceden tanımlı kuralları otomatik uygulayan programdır. Kod hatası, oracle sorunu veya erişim yetkisi tasarımı kullanıcı fonları için risk oluşturabilir.

Aracı kurum yerine akıllı sözleşmelerle borç verme, takas ve türev işlemler sunan merkeziyetsiz finans uygulamaları ekosistemidir. Protokol ve akıllı sözleşme riski taşır.

Kullanıcıların varlıklarını genellikle kendi cüzdanlarında tutarak kripto takası yapabildiği merkeziyetsiz borsadır. Fiyatlama, emir defteri veya otomatik piyasa yapıcı modeliyle gerçekleşebilir.

Emir eşleştirme, saklama ve çoğu zaman kimlik doğrulama hizmetini merkezi bir işletmenin sunduğu kripto borsasıdır. Kullanıcı, karşı taraf ve saklama riskini de üstlenir.

Proof of Stake ağının doğrulamasına katılmak veya bunu sağlayan bir hizmete varlık tahsis etmektir. Ödül karşılığında kilitlenme, kesinti ve fiyat riski bulunur.

Bir varlığın mevcut fiyatından alınıp satıldığı ve mülkiyetinin doğrudan devredildiği işlemdir. Vadeli sözleşmeden farklı olarak vade sonu uzlaşması içermez.

Belirli bir varlığı gelecekte önceden belirlenen koşullarla alma ya da satma yükümlülüğü doğuran standart vadeli sözleşmedir. Kaldıraç, teminat çağrısı riskini artırır.

Vadesi bulunmayan, vadeli işlem benzeri kripto türev sözleşmesidir. Sözleşme fiyatını spot fiyata yaklaştırmak için yatırımcılar arasında funding ödemesi uygulanır.

Perpetual futures piyasasında long ve short pozisyon sahipleri arasında periyodik yapılan ödemedir. Pozitif oranlarda longlar shortlara ödeme yapar; oranlar değişkendir.

Kaldıraçlı pozisyonun teminatı gerekli bakım seviyesinin altına düştüğünde borsa tarafından zorunlu olarak kapatılmasıdır. Piyasa hareketi ve ücretler kalan teminatı azaltabilir.

Fully Diluted Valuation, tüm token arzı dolaşımda olsaydı fiyat üzerinden hesaplanan varsayımsal piyasa değeridir. Kilit açılımları nedeniyle mevcut piyasa değerinden belirgin biçimde yüksek olabilir.

Düşüşte alım ilgisinin artarak fiyatın yavaşlayabileceği veya tepki verebileceği izlenen bölgedir. Kesin taban değildir; kırıldığında direnç işlevi görebilir.

Yükselişte satış baskısının yoğunlaşabileceği izlenen fiyat bölgesidir. Güçlü hacimle aşılması yeni bir hareketi destekleyebilir, fakat garanti anlamına gelmez.

Fiyatın zaman içindeki baskın yönüdür. Yükselen trend daha yüksek tepe ve diplerle, düşen trend ise daha düşük tepe ve diplerle tanımlanabilir.

Grafikte ardışık dipleri veya tepeleri birleştirerek fiyatın yönünü görselleştiren çizgidir. Yoruma açıktır ve tek başına işlem sinyali sayılmaz.

Göreceli Güç Endeksi, son yükseliş ve düşüşlerin büyüklüğünü 0 ile 100 arasında ölçen momentuma dayalı osilatördür. Aşırı alım veya satım bölgeleri dönüş garantisi vermez.

İki üstel hareketli ortalama arasındaki farktan türetilen momentum göstergesidir. MACD çizgisi, sinyal çizgisi ve histogram eğilimdeki hız değişimini izlemeye yardım eder.

Fiyatların seçilen dönem boyunca ortalamasını alarak kısa vadeli dalgalanmayı yumuşatan göstergedir. Trend yönü ve dinamik destek-direnç için kullanılabilir.

Üstel hareketli ortalama, son fiyatlara daha fazla ağırlık veren hareketli ortalamadır. Yeni bilgiye SMA’dan daha hızlı tepki verir; bu nedenle kısa vadeli dalgalanmalara da daha duyarlı olabilir.

Basit hareketli ortalama, seçilen dönemdeki fiyatların aritmetik ortalamasıdır. Her gözleme eşit ağırlık verir ve trendin genel yönünü sade biçimde gösterir.

Hareketli ortalamanın çevresine standart sapma esaslı üst ve alt bant çizen göstergedir. Bant genişliği oynaklığı gösterir; banda temas tek başına alım-satım sinyali sayılmaz.

Average True Range, ardışık fiyat aralıklarını ve boşlukları dikkate alarak oynaklığı ölçer. Yön söylemez; stop mesafesi ve pozisyon büyüklüğünde kullanılabilir.

Teknik analizde önemli dip ve tepeler arasına uygulanan oran setidir. %23,6, %38,2, %50 ve %61,8 seviyeleri olası geri çekilme alanları olarak izlenir.

Fiyat değişiminin yönünü ve hızını ifade eder. Güçlü momentum yükseliş veya düşüşü destekleyebilir; zayıflaması trendin devam edeceğini ya da döneceğini tek başına kanıtlamaz.

Fiyat yeni tepe veya dip yaparken RSI ya da MACD gibi bir göstergenin bunu doğrulamaması durumudur. Momentum zayıflığına işaret eder, zamanlaması belirsizdir.

Belirli sürede el değiştiren sözleşme, pay veya token miktarıdır. Fiyat hareketine eşlik eden yüksek hacim, hareketin katılımını değerlendirmek için izlenir.

Fiyatın izlenen destek, direnç veya formasyon sınırını anlamlı biçimde aşmasıdır. Hacim ve kapanış teyidi, geçici ihlal olasılığını değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Fiyatın önemli seviyeyi kısa süre aşıp yeniden önceki aralığa dönmesidir. Yetersiz katılım veya likidite avı nedeniyle oluşabilir ve ters yönlü hareketi hızlandırabilir.

Her zaman dilimindeki açılış, en yüksek, en düşük ve kapanış fiyatını gövde ile fitiller üzerinden gösteren grafik türüdür. Fiyat davranışını tek çubukta özetler.

Açılış ve kapanışın birbirine çok yakın olduğu mumdur. Alıcı ve satıcıların dengelendiğini gösterebilir; anlamı önceki trend ve sonraki mumla birlikte değerlendirilir.

Küçük gövdeli, uzun alt fitilli ve kısa üst fitilli mum formasyonudur. Düşüş sonrası görüldüğünde alıcıların dipten tepki verdiğine dair olası işaret sayılır.

Bir mumun gövdesinin önceki mum gövdesini tamamen sardığı iki mumlu formasyondur. Yutan mumun yönü ve oluştuğu fiyat bölgesi sinyalin bağlamını belirler.

Bir periyodun açılış fiyatının önceki periyodun kapanışından belirgin biçimde farklı olmasıyla grafikte oluşan boşluktur. Haber, seans geçişi veya dengesiz emir akışıyla görülebilir.

Şirketin belirli tarihteki varlıklarını, yükümlülüklerini ve özsermayesini gösteren finansal tablodur. Şirketin kaynak yapısı ve finansal dayanıklılığı hakkında bilgi verir.

Bir dönemde elde edilen gelirler, katlanılan giderler ve sonuçta oluşan kâr veya zararı gösteren tablodur. Performansı dönemsel olarak ölçer.

Nakit giriş ve çıkışlarını işletme, yatırım ve finansman faaliyetleri altında sınıflandıran tablodur. Muhasebe kârının ne ölçüde nakde dönüştüğünü gösterir.

Şirketin kontrol ettiği ve gelecekte ekonomik fayda sağlaması beklenen kaynaktır. Nakit, alacak, stok, makine ve yatırım varlık olarak sınıflandırılabilir.

Şirketin geçmiş olaylardan doğan, yerine getirildiğinde ekonomik kaynak çıkışı yaratması beklenen mevcut borç veya sorumluluğudur.

Varlıklardan tüm yükümlülükler çıkarıldıktan sonra ortaklara kalan net değerdir. Ödenmiş sermaye, yedekler ve geçmiş dönem kârlarını içerebilir.

Şirketin ana faaliyetlerinden belirli bir dönemde elde ettiği toplam satış geliridir. İndirim, iade ve vergiler sonrasında net satış olarak raporlanabilir.

Net satışlardan satılan malın veya hizmetin maliyeti çıkarıldığında kalan tutardır. Ürün fiyatlama gücü ve üretim maliyeti kontrolü hakkında ilk göstergeyi verir.

Şirketin ana faaliyetlerinden satış maliyeti ile faaliyet giderleri düşüldükten sonra elde ettiği kârdır. Finansman ve vergi etkilerinden önce operasyonel performansı yansıtır.

Tüm gelir, gider, finansman kalemleri ve vergiler sonrası dönemde ortaklara atfedilen nihai kârdır. Tek seferlik kalemler nedeniyle sürdürülebilir kârdan ayrıştırılmalıdır.

Faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr; işletmenin finansman giderleri, vergi ve amortisman etkilerinden önceki faaliyet performansını yaklaşık olarak gösterir. Sermaye harcamalarını tek başına yansıtmaz.

İşletmenin faaliyetlerinden ürettiği nakitten sürdürülebilir sermaye harcamaları düşüldükten sonra kalan nakittir. Borç ödeme, temettü ve yatırım kapasitesini değerlendirmede kullanılır.

Dönen varlıklar ile kısa vadeli yükümlülükler arasındaki farktır. Stok, alacak ve ticari borç yönetimi şirketin günlük nakit ihtiyacını doğrudan etkiler.

Faiz taşıyan toplam finansal borçtan nakit ve nakit benzerleri çıkarılarak bulunan tutardır. Şirketin borçluluk düzeyini nakit tamponu dikkate alarak gösterir.

Maddi veya maddi olmayan duran varlık maliyetinin faydalı ömrü boyunca giderleştirilmesidir. Nakit çıkışı yaratmadığı dönemde kârı azaltır, vergi matrahını etkileyebilir.

Şirketin mal veya hizmet satışından dolayı müşterilerinden tahsil etmeyi beklediği tutarlardır. Tahsilat süresinin uzaması nakit akışı ve kredi riski yaratabilir.

Satılmak, üretimde kullanılmak veya hizmet sunmak üzere elde tutulan malzemeler ve mamullerdir. Artışları talep, tedarik veya değer düşüklüğü riskleriyle birlikte incelenir.

Dönen varlıkların kısa vadeli yükümlülüklere bölünmesiyle hesaplanan likidite oranıdır. Kısa vadeli borç ödeme kapasitesini gösterir, fakat varlıkların kalitesi ayrıca değerlendirilmelidir.

Fiyat/kazanç oranı, bir payın piyasa fiyatının hisse başına kâra bölünmesidir. Yatırımcının bir birim kâr için ödediği fiyatı gösterir; negatif kârda anlamlı değildir.

Piyasa değeri/defter değeri oranı, şirketin borsa değerini özsermayesine kıyaslar. Varlık yoğun sektörlerde yararlı olabilir, varlıkların güncel değeri sonucu etkiler.

Firma değerinin FAVÖK’e bölünmesiyle hesaplanan çarpandır. Borç ve nakit farklarını içerdiği için farklı sermaye yapısındaki şirketleri karşılaştırmada F/K’dan daha elverişli olabilir.

Dönem net kârının ağırlıklı ortalama pay sayısına bölünmesiyle bulunur. Pay ihraçları ve geri alımları nedeniyle toplam kâr değişmese de bu metrik değişebilir.

Özsermaye kârlılığı, net kârın ortalama özsermayeye oranıdır. Ortakların sermayesinin ne kadar verimli kullanıldığını gösterir; yüksek borç oranı bu oranı yükseltebilir.

Aktif kârlılığı, net kârın ortalama toplam varlıklara oranıdır. Şirketin sahip olduğu kaynakları kâra dönüştürme etkinliğini ölçer ve sektörler arasında farklılaşır.

Yatırılan sermaye getirisi, vergi sonrası faaliyet kârının işletmede kullanılan borç ve özsermaye toplamına oranıdır. Sermaye maliyetinin üzerindeki bir ROIC, değer yaratımına işaret eder.

Brüt kârın net satışlara oranıdır. Satışların maliyet sonrası ne kadarının faaliyet giderleri ve kâr için kaldığını gösterir.

Net kârın net satışlara oranıdır. Şirketin her birim satıştan tüm giderler ve vergiler sonrası ne kadar kâr bıraktığını ölçer.

Şirketin borsadaki toplam değeridir; güncel pay fiyatı ile dolaşımdaki toplam pay sayısının çarpımıdır. Yalnızca özsermaye sahiplerinin değerini temsil eder.

Enterprise value, piyasa değerine faizli borç ve imtiyazlı paylar eklenip nakit çıkarılarak hesaplanan işletme değeridir. Şirketin tüm sermaye sağlayıcıları açısından değerini ifade eder.

Gelecekte beklenen serbest nakit akışlarını uygun iskonto oranıyla bugünkü değere getiren değerleme yöntemidir. Varsayımlar, özellikle büyüme ve iskonto oranı, sonucu güçlü biçimde etkiler.

İndirgenmiş nakit akımı modelinde açık tahmin döneminden sonraki tüm nakit akışlarının bugünkü değeridir. Genellikle sürekli büyüme veya çıkış çarpanı yaklaşımıyla hesaplanır.

WACC, borç ve özsermaye maliyetlerinin sermaye yapısındaki ağırlıklarıyla hesaplanan ortalama finansman maliyetidir. İndirgenmiş nakit akımında iskonto oranı olarak sık kullanılır.

Şirketin ödenmiş sermayesini yeni pay ihraç ederek veya iç kaynakları sermayeye ekleyerek yükseltmesidir. Bedelli veya bedelsiz biçimde gerçekleştirilebilir.

Şirketin kredi, tahvil veya benzeri araçlarla dış kaynak sağlamasıdır. Faiz, vade, teminat ve geri ödeme koşulları finansal risk profilini belirler.

İki veya daha fazla şirketin tek ekonomik yapı altında birleşmesidir. Ölçek, sinerji ve pazar erişimi hedeflenirken entegrasyon ve değerleme riskleri ortaya çıkar.

Ekonomide mal ve hizmetlerin genel fiyat düzeyinin sürekli artmasıdır. Satın alma gücünü düşürür ve ücret, faiz, tasarruf ile yatırım kararlarını etkiler.

Genel fiyat düzeyinin kalıcı biçimde düşmesidir. Tüketim ve yatırımların ertelenmesine, borçların reel yükünün artmasına ve ekonomik faaliyetin zayıflamasına neden olabilir.

Fiyatlar artmaya devam ederken enflasyon oranının düşmesidir. Deflasyondan farklı olarak genel fiyat seviyesi gerilemez; artış hızı yavaşlar.

Gayrisafi yurt içi hasıla, bir ekonomide belirli dönemde üretilen nihai mal ve hizmetlerin parasal değeridir. Büyüme hızının temel göstergelerinden biridir.

Ekonomik faaliyette yaygın ve belirgin daralma dönemidir. Üretim, istihdam, gelir ve tüketim gibi göstergelerde zayıflama ile kendini gösterir.

Düşük büyüme veya durgunlukla birlikte yüksek enflasyonun yaşandığı ekonomik durumdur. Fiyat istikrarı ile istihdam hedefleri arasında politika ikilemi yaratır.

Bir ülkenin mal, hizmet, gelir ve transfer işlemlerinde dış dünyaya yaptığı net ödemelerin gelirlerini aşmasıdır. Finansmanı sermaye girişi veya rezerv kullanımı gerektirir.

Kamu harcamalarının belirli dönemde vergi ve diğer kamu gelirlerini aşan kısmıdır. Borçlanma ihtiyacını artırabilir ve maliye politikası duruşunu yansıtır.

Satın Alma Yöneticileri Endeksi, işletmelerin sipariş, üretim ve istihdam eğilimlerinden türetilen öncü göstergedir. 50’nin üzeri çoğunlukla genişlemeye, altı daralmaya işaret eder.

Merkez bankasının para politikasını yönlendirmek için belirlediği temel faiz oranıdır. Piyasa faizleri, kredi koşulları, kur ve enflasyon beklentileri üzerinde etkili olur.

Nominal faizden beklenen veya gerçekleşen enflasyon çıkarıldığında kalan getiridir. Tasarrufun satın alma gücündeki değişimini anlamak için kullanılır.

Enflasyondan arındırılmamış, sözleşmede belirtilen faiz oranıdır. Yatırımcının satın alma gücü getirisi enflasyon gerçekleşmesine bağlı olarak bundan farklılaşır.

Tüketici Fiyat Endeksi, hanehalklarının tükettiği mal ve hizmet sepetindeki fiyat değişimini ölçer. Enflasyon hedeflemesi ve ücret ayarlamalarında yaygın referanstır.

Üretici Fiyat Endeksi, üreticilerin yurt içi satışlarında karşılaştığı fiyat değişimini izler. Maliyet baskılarının tüketici fiyatlarına yansıması hakkında ipucu verebilir.

Çalışabilecek durumda olup iş aradığı halde iş bulamayan kişilerin iş gücüne oranıdır. Ekonomik faaliyet, ücretler ve tüketici güveniyle yakından ilişkilidir.

Fiyat istikrarını ve finansal sistemin sağlıklı işleyişini desteklemek için para politikasını yürüten kurumdur. Faiz, rezerv ve likidite araçlarını kullanabilir.

Enflasyonu sınırlamak için faizlerin artırılması, likiditenin azaltılması veya bilanço küçültülmesi gibi uygulamalardır. Kredi talebini ve iç talebi soğutmayı amaçlar.

Ekonomiyi desteklemek için politika faizinin düşürülmesi veya likiditenin artırılmasıdır. Finansman koşullarını rahatlatır; enflasyon ve kur üzerindeki etkileri izlenir.

Devlet veya şirketin borçlanmak için ihraç ettiği, genellikle bir yıldan uzun vadeli borçlanma aracıdır. İhraççı anaparayı vadede, kuponları belirlenen tarihlerde ödemeyi taahhüt eder.

Genellikle bir yıldan kısa vadeli borçlanma aracıdır. Devlet iç borçlanma senedi veya şirket finansmanı olarak ihraç edilebilir; vade sonunda nominal değer ödenir.

Tahvil veya bononun yatırımcısına vade boyunca yaptığı dönemsel faiz ödemesidir. Sabit, değişken veya enflasyona endeksli yapıda olabilir.

Bir finansal sözleşmenin sona ermesine ya da anaparanın geri ödenmesine kalan süredir. Vade uzadıkça faiz değişimine duyarlılık çoğu zaman artar.

Aynı kredi riskindeki borçlanma araçlarının farklı vadelerdeki getirilerini gösteren eğridir. Eğiminin değişmesi büyüme, enflasyon ve para politikası beklentilerini yansıtabilir.

Tahvilin nakit akışlarının zaman ağırlıklı ortalamasını ve faiz oranı değişimine yaklaşık fiyat duyarlılığını ölçen kavramdır. Durasyon yükseldikçe faiz riski artar.

Tahvil fiyatı ile getiri arasındaki ilişkinin eğriliğini ölçer. Durasyon tahmininin büyük faiz hareketlerinde eksik kaldığı fiyat etkisini düzeltmeye yardımcı olur.

Bir borçlunun borcunu zamanında ödeme kapasitesi ve isteği hakkında derecelendirme kuruluşunun verdiği görüşü yansıtan derecedir. Not düşüşü borçlanma maliyetini artırabilir.

Borçlunun faiz veya anapara ödemesini sözleşmede belirtilen koşullarda yapamaması ya da yapmamasıdır. Yeniden yapılandırma, teminat kaybı ve hukuki süreç doğurabilir.

Altın, petrol, tarım ürünü veya sanayi metali gibi standartlaştırılabilen fiziksel mallardır. Fiyatları arz-talep, hava koşulları, jeopolitik gelişmeler ve stoklardan etkilenir.

Kıymetli metallerde kullanılan ağırlık birimidir. Bir troy ons yaklaşık 31,1035 gramdır ve uluslararası altın ile gümüş fiyatları çoğunlukla ABD doları/ons olarak kotasyonlanır.

Bir gram saf altının Türk lirası cinsinden fiyatını ifade eder. Uluslararası ons altın fiyatı ile dolar/TL kuru birlikte gram altın fiyatını etkiler.

Belirli miktar ve kalitedeki emtianın gelecekte teslimi veya nakdi uzlaşması için yapılan standart sözleşmedir. Üretici ve tüketiciler fiyat riskinden korunmak için kullanabilir.

Altının hemen teslim koşuluyla oluşan güncel uluslararası piyasa fiyatıdır. Genellikle troy ons ve ABD doları üzerinden ifade edilir.

ABD dolarının seçilmiş başlıca para birimlerinden oluşan sepet karşısındaki değerini ölçen endekstir. Doların genel yönünü izlemek için kullanılır.

Hem kıymetli metal hem de sanayi girdisi olan emtiadır. Fiyatı yatırım talebi yanında elektronik, güneş enerjisi ve diğer endüstriyel kullanımlardan etkilenir.

Kuzey Denizi kaynaklı petrol harmanına dayanan ve uluslararası ham petrol fiyatlamasında yaygın kullanılan referans türüdür. Avrupa, Afrika ve Asya fiyatları için göstergedir.

Buğday, mısır, soya, kahve ve pamuk gibi tarımsal ürünlerin oluşturduğu emtia grubudur. Hasat, hava koşulları, hastalık, lojistik ve politika fiyatları belirgin biçimde etkiler.

Yatırım kararında beklenen kazancın, bu kazanca ulaşırken üstlenilen belirsizlik ve kayıp olasılığıyla birlikte değerlendirilmesidir. Daha yüksek beklenen getiri çoğu zaman daha yüksek risk içerir.

Bir işlem veya varlığa ayrılan parasal tutar ya da adet miktarıdır. Zarar kesme mesafesi ve toplam risk limitiyle uyumlu belirlenmesi portföyü korur.

Portföyün tamamı veya tek bir pozisyon için önceden kabul edilen azami kayıp payıdır. Sermayeyi korumak amacıyla pozisyon büyüklüğü bu sınıra göre ayarlanır.

Portföy değerinin önceki zirvesinden sonraki dip seviyesine kadar yaşadığı düşüştür. Geçici kaybın büyüklüğünü gösterir ve toparlanmak için gereken getiriyi artırır.

İncelenen dönemde portföyün bir zirveden sonraki en büyük yüzdesel veya parasal düşüşüdür. Stratejinin tarihsel en ağır kayıp deneyimini gösteren risk ölçüsüdür.

Risk of Ruin, tekrarlanan kayıplar sonucunda sermayenin sürdürülemez düzeyde azalması olasılığıdır. Pozisyon büyüklüğü, kazanma-kaybetme oranı ve risk limiti bu olasılığı doğrudan etkiler.

Riske Maruz Değer, belirli güven düzeyi ve süre için portföyde beklenen azami kaybı tahmin eden istatistiksel ölçüdür. Seçilen model olağanüstü piyasa hareketlerini eksik yansıtabilir.

Sermayeyi farklı varlık, sektör, bölge veya risk faktörlerine dağıtarak tek bir olumsuz gelişmenin portföy üzerindeki etkisini azaltma yaklaşımıdır.

İki varlığın getirilerinin birlikte hareket etme derecesidir. Negatif veya düşük korelasyon, çeşitlendirme faydası sağlayabilir; korelasyonlar stres dönemlerinde değişebilir.

Bir varlığın piyasa hareketlerine duyarlılığını ölçen katsayıdır. Beta 1’den büyükse varlık tarihsel olarak piyasadan daha sert, küçükse daha sakin hareket etme eğilimindedir.

Bir yatırımın risksiz faiz üzerindeki getirisine karşılık aldığı toplam volatiliteyi ölçer. Daha yüksek değer, aynı dalgalanma başına daha yüksek risk ayarlı getiriye işaret eder.

Borsa yatırım fonu, bir endeksi, emtiayı veya tema sepetini izlemek üzere oluşturulan ve payları borsada gün içinde işlem gören fondur.

Birçok yatırımcının parasını profesyonel portföy yönetimi altında menkul kıymetlerde toplayan kolektif yatırım aracıdır. Fonun stratejisi, masrafı ve likiditesi izahnamede belirtilir.

Organize piyasada standart vade, miktar ve koşullarla alım-satım yükümlülüğü doğuran futures sözleşmesidir. Günlük uzlaşma ve teminat sistemi karşı taraf riskini azaltmayı amaçlar.

İki taraf arasında tezgâh üstünde yapılan, gelecekte belirli fiyattan işlem yapma yükümlülüğü içeren özelleştirilebilir sözleşmedir. Merkezi takas olmadığında karşı taraf riski taşır.

Alıcısına belirli varlığı belirli koşullarla alma veya satma hakkı veren, satıcısına ise alıcı kullanırsa yükümlülük getiren türev sözleşmedir.

Call, sahibine dayanak varlığı kullanım fiyatından alma hakkı veren opsiyon türüdür. Alıcı yükseliş beklentisi veya fiyat artışına karşı korunma amacıyla call alabilir.

Put, sahibine dayanak varlığı kullanım fiyatından satma hakkı veren opsiyon türüdür. Portföy değer düşüşüne karşı korunmak için put satın alınabilir; satıcının yükümlülüğü vardır.

Opsiyon sözleşmesinde dayanak varlığın alınacağı veya satılacağı önceden belirlenmiş fiyattır. Strike olarak da anılır ve opsiyonun içsel değerini belirler.

Opsiyon alıcısının bu hakkı elde etmek için satıcıya başta ödediği bedeldir. Vade, oynaklık, faiz, kullanım fiyatı ve dayanak fiyatı primi etkiler.

Delta, dayanak varlık fiyatındaki küçük değişimin opsiyon fiyatına yaklaşık etkisini gösteren Yunan harfidir. Call opsiyonlarında çoğunlukla pozitif, put opsiyonlarında çoğunlukla negatif değer alır.

Gamma, dayanak fiyat değiştikçe opsiyon deltasının ne kadar değiştiğini ölçer. Gamma yüksek olduğunda opsiyonun fiyat duyarlılığı daha hızlı değişebilir.

Theta, diğer koşullar sabitken zaman geçişinin opsiyon fiyatına yaklaşık etkisidir. Vade yaklaştıkça zaman değeri erimesi çoğu uzun opsiyon pozisyonunda belirginleşir.

Vega, zımni oynaklıktaki bir puanlık değişimin opsiyon primine yaklaşık etkisini gösterir. Oynaklık artışı, diğer koşullar aynıysa hem call hem put opsiyonlarının zaman değerini yükseltebilir.