Alış-satış fiyatı farkının maliyet ve likiditeyle ilişkisini açıklar.
Bid, ask ve spreadin anlamı
Spread, aynı anda görülen alış ve satış kotasyonları arasındaki farktır. Forex ekranında bid, piyasa katılımcısının baz para birimini satarken karşılaşabileceği alış kotasyonunu; ask ise baz para birimini alırken karşılaşabileceği satış kotasyonunu anlatır. EUR/USD için bid 1,0840 ve ask 1,0843 görünüyorsa fark 0,0003, yani yaygın dört ondalıklı gösterimde üç piptir. Bir alış pozisyonu çoğunlukla ask üzerinden açılır ve kapatılırken bid dikkate alınır. Satış pozisyonunda başlangıç ve kapanış yönü tersidir. Bu nedenle fiyat hiç değişmemiş gibi görünse bile iki kotasyon arasındaki fark, işlem açıldığı anda hesaplanan brüt sonucu etkileyebilir.
Bid ve ask tek bir teorik orta fiyatın ikiye bölünmüş hali değildir. Her kotasyon, belirli anda fiyat sağlayıcısının, likidite kaynağının veya aracı kurumun koşulları altında sunduğu tarafı temsil eder. Ekrandaki son fiyatın hangi taraftan üretildiği bilinmeden bir alış ya da satışın gerçekleşme bedeli çıkarılamaz. Orta fiyat bazen grafik karşılaştırması için yararlı bir referans olabilir; ancak işlem maliyetini tek başına açıklamaz. Spreadin pip olarak dar ya da geniş görünmesi, lot miktarından bağımsız bir fiyat farkını anlatır. Bu farkın parasal etkisi ise sözleşme büyüklüğü, lot, parite ve hesap para birimiyle birlikte değişir.
Değişken ve sabit spread ayrımı
Değişken spread, bid ile ask arasındaki farkın piyasa koşullarıyla birlikte güncellenebildiği fiyatlama yaklaşımıdır. Likiditenin arttığı sakin dönemlerde fark daralabilir; veri açıklaması, beklenmedik haber, tatil dönemi veya karşı tarafların kotasyonlarını geri çekmesi sırasında genişleyebilir. Bu yapı, ekranda görünen düşük bir farkın gelecekte ya da emir gönderildiği anda da aynı kalacağı vaadini taşımaz. Özellikle hızlı hareket eden fiyatta bid ve ask birlikte ama farklı hızlarda yenilenebilir. Bir emir gönderildiği sırada görülen kotasyon, talimat işlenene kadar değişmiş olabilir.
Sabit spread olarak tanımlanan hesaplarda ise aracı kurum belirli ürünler veya koşullar için farkı sabit tutmayı hedefleyebilir. Bunun kapsamı sembole, işlem saatine, hesap türüne, olağan dışı piyasa koşullarına ve sözleşmedeki istisnalara bağlı olabilir. Sabit ibaresi, her miktarda, her anda ve tüm maliyetler dâhil aynı işlem sonucunun garanti edildiği anlamına gelmez. Bazı kurumlar sabit spread yanında ayrı komisyon uygulayabilir; bazıları değişken spread ve farklı komisyon düzeni kullanabilir. Karşılaştırma yapılırken yalnızca en küçük ilan edilen spread değil, hangi koşulda geçerli olduğu, komisyon satırı, emir yürütme yöntemi ve sözleşme belgesi birlikte okunur.
Likidite ve aracı kurum farkı
Forex merkezi tek bir borsa defterinden yürütülmeyen, tezgâh üstü nitelik taşıyan bir piyasadır. Bu nedenle aynı parite için farklı aracı kurumların ekranlarında aynı anda farklı bid, ask veya spread görülebilir. Kurumun bağlı olduğu likidite sağlayıcıları, fiyatı güncelleme sıklığı, risk yönetimi, işaretleme uygulaması ve hesap türü bu farkta rol oynayabilir. Bir kurumda dar görünen spread, diğer kurumda daha geniş olabilir; bu gözlem tek başına herhangi birinin daha iyi yürütme sunduğunu kanıtlamaz. Aynı kurumda dahi standart, komisyonlu veya farklı koşullu hesapların fiyatlaması değişebilir.
Likidite yalnızca günlük işlem hacmi değildir; belirli anda belirli miktarın hangi fiyat kademesinde karşılanabildiğini anlatır. Küçük bir talimat için ekranda görünen kotasyon bulunurken daha büyük bir talimat, birden fazla fiyat seviyesinde gerçekleşebilir. Haber anında sağlayıcılar miktarı azaltabilir veya fiyatlarını sık değiştirebilir. Böyle bir ortamda spreadin açılması, karşı tarafların artan belirsizliği fiyatlamasına bağlanabilir. Emir bildirimi, gerçekleşen miktar, ortalama fiyat ve masraf kaydı; işlemden önce görülen fiyat ekranından daha doğrudan belgedir. Spread değerlendirmesi, sembolün adıyla değil belirli an, miktar ve kurum koşuluyla yapılır.
Hipotetik kotasyon ve maliyet örneği
Hipotetik örnek: EUR/USD için bir platformda bid 1,1000, ask 1,1002 görünsün. Fark iki piptir. 0,10 lotluk varsayımsal alış talimatı askten 1,1002 ile gerçekleşsin ve hemen ardından bid 1,1000 kalsın. Komisyon, swap ve kur dönüşümü dışarıda bırakıldığında pozisyonun kapanış tarafındaki fiyat farkı iki pip geridedir. Aynı büyüklükte bir satış talimatı bidden 1,1000 ile açılmış olsaydı, ask 1,1002 kaldığında ters yönde iki piplik fark görülürdü. Örnek, yön değişse de iki taraflı kotasyonun başlangıç etkisini göstermek içindir; herhangi bir parite için işlem önerisi değildir.
Başka bir varsayımda veri akışı sırasında bid 1,0998, ask 1,1004 olsun; spread altı pipe genişlemiştir. Bu değişim fiyatın yönü hakkında kesin bilgi vermez. Daha az karşı kotasyon, hızla değişen talepler veya kurumun risk fiyatlaması aynı anda etkili olabilir. Değişken spreadli hesapta yeni emir bu daha geniş farkla karşılaşabilir. Sabit spread sunan başka bir hesapta ise sözleşmede tanımlanan özel koşullar, ek masraflar veya yürütme ayrıntıları ayrıca incelenmelidir. Rakamlar yalnızca bid, ask ve fark hesabını görünür kılmak için seçilmiştir.
Spreadi tek maliyet veya sinyal saymamak
Dar spread, bir işlemin düşük maliyetli, düşük riskli veya kolayca kapatılabilir olduğunu tek başına göstermez. Komisyon, swap, fiyat kayması, dönüşüm maliyeti ve emrin kısmi gerçekleşmesi toplam sonucu değiştirebilir. Geniş spread de fiyatın mutlaka belirli yöne gideceğinin sinyali değildir. Likiditenin azalması, haber belirsizliği veya kurumun kotasyon yapısı farkı büyütebilir; ardından fiyat her iki yönde de hareket edebilir. Spreadi grafik üzerindeki orta fiyatla karıştırmak, alışın askten ve satışın bidden yürütülebileceği gerçeğini gizler.
Bir fiyat karşılaştırması yaparken aynı sembolün, aynı hesap türünün, aynı anın ve benzer miktarın ele alınması gerekir. Eski ekran görüntüsü, başka bir kurumun reklamındaki en düşük değer veya farklı para birimindeki bir ürün için açıklanan şart doğrudan karşılaştırma zemini değildir. Aracı kurumun fiyatlama açıklaması ve işlem sonrası raporu, maliyet kalemlerini ayırmak için kullanılır. Spread bilgisinin amacı belirli bir işlemi seçmek değil, çift yönlü kotasyonun işlem sonucuna nasıl girdiğini anlamaktır. Piyasa koşulları ve kurum uygulaması değişebileceğinden, geçmişte görülen fark gelecekteki bir işlem için sabit kabul edilmez.