Kaldıracın yüksek oynaklıkta neden ek risk taşıdığını açıklar.
Kaldıraç nominal maruziyeti büyütür
Kriptoda kaldıraç, ayrılan teminatın üzerinde bir nominal sözleşme büyüklüğüne fiyat maruziyeti taşımayı sağlar. Örneğin 1.000 TL teminatla 10.000 TL nominal büyüklükte bir sürekli vadeli pozisyon açılması, yaklaşık 10 kat kaldıraçlı maruziyet olarak ifade edilebilir. Oran, fiyatın on kat yükseleceği veya kârın kesinleşeceği anlamına gelmez. Aynı nominal büyüklükteki ters fiyat hareketi, teminata göre daha büyük bir kâr zarar etkisi üretir. Kaldıraçlı ürünlerde kullanıcı çoğu zaman token bakiyesi değil, dayanak fiyatın değişimine bağlı sözleşme taşır. Bu nedenle spotta elde tutulan miktar ile sözleşmenin nominal değeri aynı kavram değildir. Sözleşme çarpanı, teminat para birimi ve kâr zarar hesabı ürün belgesinde ayrı tanımlanabilir.
Teminat ile fiyat etkisinin ilişkisi
Başlangıç marjini, pozisyon açılırken ayrılan teminattır; pozisyonun değeri değiştikçe gerçekleşmemiş kâr zarar bu teminat ve hesap özsermayesi üzerinde etkili olur. Nominal maruziyet teminattan ne kadar büyükse, aynı yüzde fiyat değişiminin teminata oranı da genel olarak o kadar büyür. Long pozisyonda fiyat düşüşü, short pozisyonda fiyat yükselişi aleyhe etki yaratır. Ancak sonuç yalnızca giriş fiyatı ile son fiyat arasındaki fark değildir: işlem ücreti, alış satış farkı, kayma, fonlama ve sözleşmenin hesaplama yöntemi net sonucu değiştirir. İzole marjinde belirli pozisyona ayrılan kaynak öne çıkarken çapraz marjinde uygun hesap bakiyesi birden fazla açık pozisyonla ilişkilendirilebilir. Bu düzenlerin isimleri benzer olsa da hangi bakiyenin destek olarak kullanılacağı platforma göre değişebilir.
Kaldıraç oranı tek başına risk ölçüsü değildir
İki hesapta aynı 10 kat kaldıraç seçili olsa bile risk eşit olmayabilir. Birinci hesap 2.000 TL teminatla 20.000 TL nominal pozisyon taşırken, ikinci hesap 200 TL teminatla 2.000 TL nominal pozisyon taşıyabilir; fiyat hareketinin para karşılığı ve hesabın toplam kaynaklarına etkisi farklıdır. Giriş fiyatı ile likidasyon eşiği arasındaki uzaklık, ayrılan ek teminat, açık emirler ve başka pozisyonlar da tabloyu değiştirir. Kaldıraç seçeneğinin ürün ekranında görünmesi, her sözleşmede aynı başlangıç veya bakım marjini kuralının geçerli olduğunu göstermez. Varlığın oynaklığı yükseldiğinde ya da platform risk parametrelerini değiştirdiğinde izin verilen azami oran daralabilir. Bu nedenle ekrandaki oran, ancak nominal büyüklük ve güncel sözleşme koşullarıyla birlikte anlam kazanır.
Hipotetik örnek: teminat ve nominal büyüklük
Hipotetik örnek: Varsayımsal bir sözleşmede 500 TL teminatla 5.000 TL nominal long pozisyon açıldığını düşünelim. Dayanak fiyatın yüzde 1 düşmesi, sözleşme hesabında maliyetler hariç yaklaşık 50 TL aleyhe değişim oluşturabilir; bu tutar 500 TL teminatın yaklaşık yüzde 10udur. Aynı fiyat hareketi 5.000 TL nominal yerine 2.500 TL nominal pozisyonda yaklaşık 25 TL etki yaratırdı. Bu örnek, maruziyetin teminattan büyük olmasının etkisini gösterir. Fonlama, komisyon, işaret fiyatı, bakım marjini ve sözleşme çarpanı hesaba katılmadığı için gerçek tasfiye fiyatı ya da gerçek net sonuç çıkarılamaz. Varsayımsal sayıların herhangi bir token, yön veya kaldıraç düzeyiyle bağlantısı yoktur.
Platform ve sözleşme değişkenliği
Kaldıraçlı kripto ürünlerinde azami kaldıraç, başlangıç marjini, bakım marjini, likidasyon yöntemi ve teminatın kapsamı platformdan platforma, hatta aynı platformdaki sözleşmelere göre değişebilir. Bazı ürünlerde nominal büyüklük arttıkça marjin gereksinimi basamaklı biçimde artabilir. Bazılarında işaret fiyatı, son işlem fiyatından farklı kaynaklarla hesaplanır ve risk eşiği işaret fiyatına göre değerlendirilir. Pozisyona ek marjin ayrılması likidasyon mesafesini değiştirebilir, fakat toplamda fiyat riskine bağlanan kaynağı da büyütür. Hızlı hareket sırasında fonlama tahakkuku, emir kayması veya sistemin risk azaltma işlemi hesaplamayı etkileyebilir. Kaldıraç, yalnızca yön tahmini değil maruziyet, teminat ve sözleşme kuralı birlikte ele alınarak tanımlanması gereken bir mekanizmadır.
Maruziyet fiyat değişiminden ayrı okunur
Kaldıraçlı pozisyonda ekranda görülen marjin yüzdesi ile dayanak varlığın fiyat değişimi aynı ölçü değildir. Fiyat yüzde 2 hareket ettiğinde sözleşmenin nominal değeri üzerinden oluşan kâr zarar, daha küçük olan teminatın önemli bir bölümüne karşılık gelebilir. Bu nedenle yalnızca teminat tutarına bakmak, kullanıcının taşıdığı gerçek piyasa maruziyetini eksik gösterir. Açık pozisyon büyüklüğü azaltıldığında nominal maruziyet azalır; aynı yönde ek sözleşme açıldığında ise ortalama giriş, teminat ihtiyacı ve risk eşiği yeniden hesaplanabilir. Birden çok sözleşmede aynı dayanak varlığa veya birbiriyle ilişkili tokenlere maruz kalınması da toplam etkiyi büyütebilir. Kaldıraç, fiyatın nereye gideceğini değil, belirli fiyat hareketinin hesap özsermayesinde ne kadar büyük sonuç yaratabileceğini açıklayan orandır.
Kaldıraç ve bakiye aynı değildir
Sözleşme için ayrılan marjin, hesabın tamamındaki nakit veya diğer varlıkların tamamı değildir. Çapraz marjin düzeninde kullanılabilir bakiyenin kapsamı genişleyebilir; izole düzeninde ise belirli pozisyonun ayrılmış teminatı temel alınabilir. Kullanıcının aynı anda açık emirleri veya başka türev sözleşmeleri varsa, kullanılabilir marjin bu işlemlerden de etkilenebilir. Bu ayrım, kaldıraç oranının yalnızca tek bir sayı değil hesap düzeni içinde çalışan bir maruziyet ölçüsü olduğunu gösterir.
Oynaklık marjin süresini kısaltabilir
Yüksek oynaklıkta fiyat, likidasyon eşiğine kısa sürede yaklaşabilir. Bu durum, kullanıcının emir değiştirmeye veya ek teminat aktarmaya her zaman fırsat bulacağı anlamına gelmez. Fiyat boşlukları hesaplanan mesafeyi aniden tamamen aşabilir.