Bilanço Nasıl Okunur?

Dönemsel izleme

Aynı kalemlerin dönemler içindeki yönü, tutarı ve dipnot açıklaması birlikte izlendiğinde bilanço daha anlamlı okunur.

F/K Oranı Nedir? →

Vade ve kaynak ilişkisi

Kısa vadeli borçların vade takvimi, kullanılabilir nakit ve faaliyetlerden beklenen tahsilatla birlikte okunur. Böylece bilanço kalemlerinin zaman boyutu da değerlendirilir.

PD/DD Nedir? →

Bilanço okumanın amacı

Bilanço belirli tarihteki varlık, yükümlülük ve özsermaye yapısını gösterir; tek başına gelecek performansı veya ödeme gücünü kesinleştirmez. Nakit, alacak, stok, duran varlık, kısa vadeli borç ve uzun vadeli borç kalemleri birlikte değerlendirilir. Net borç hesaplanırken kullanılabilir nakit ayrılır; işletme sermayesi yorumunda alacak ve stokun ne hızla nakde döndüğü dikkate alınır.

Gelir tablosundaki kârın faaliyet nakit akışına dönüşmesi, bilanço kalemlerinin kalitesi için önemli bir çapraz kontroldür. Alacaklar veya stok satıştan daha hızlı büyürken faaliyet nakdi zayıflıyorsa tahsilat, talep ve finansman ihtiyacı dipnotlardan araştırılır. Hipotetik Alfa AŞ tablosundaki dönen varlık ve kısa vadeli yükümlülük artışı da bu nedenle nakit, alacak ve stok bileşimi görülmeden kesin sonuç vermez. Bu ders eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

Bilanço denklemi

Bilanço belirli tarihteki varlıkları, yükümlülükleri ve özsermayeyi gösterir: varlıklar = yükümlülükler + özsermaye. Gelir tablosu dönemdeki kârı, nakit akış tablosu ise bu kârın nakde dönüşümünü açıklar.

Okuma sırası ve karşılaştırma

Bilanço okumaya önce raporlama tarihi ve karşılaştırmalı dönem doğrulanarak başlanır. Aynı kalemlerin iki tarih arasındaki değişimi, şirketin kaynaklarını hangi yönde kullandığına ilişkin sorular üretir. Ardından dönen varlıklar ile kısa vadeli yükümlülükler, duran varlıklar ile uzun vadeli finansman ve özsermaye birlikte incelenir. Toplamlardaki değişim tek başına sonuç değildir; büyüklüğün nedeni dipnot, gelir tablosu ve nakit akışında aranır.

Karşılaştırmada satın alma, satış, kur çevrimi, yeniden sınıflama veya muhasebe politikası değişikliği gibi etkiler not edilir. Önceki yıl ile aynı kalemin adı değişmiş olabilir. Bu durumda yalnızca yüzde değişim hesaplamak yerine şirketin dipnotlarda verdiği köprü açıklamasına bakılır. Amaç hızlı bir not vermek değil, bilanço hareketinin faaliyet, finansman veya muhasebe kaynağını ayırmaktır.

Dönen varlıklar ve likidite

Dönen varlıklar içinde nakit ve nakit benzerleri, ticari alacaklar, stoklar ve kısa vadeli finansal yatırımların niteliği farklıdır. Nakit en likit kalem gibi görünse de üzerinde kısıt, rehin veya belirli amaç için ayrılmış tutar bulunabilir. Alacakların vadesi, müşteri yoğunlaşması ve beklenen kredi zararı karşılığı; stokların ise devir hızı, eskime riski ve değer düşüklüğü dipnotlarda incelenir.

Cari oran, dönen varlıkların kısa vadeli yükümlülüklere bölünmesiyle elde edilen kaba bir likidite göstergesidir. Her sektör için tek doğru eşik yoktur. Peşin tahsilat yapan işletmeler daha düşük dönen varlıkla çalışabilir; uzun üretim döngüsü olan işletmeler daha fazla stok taşıyabilir. Likidite değerlendirmesi, kalemlerin gerçekten ne hızla nakde dönüşebileceği ve kısa vadeli borcun ne zaman ödeneceğiyle tamamlanır.

Nakit, alacak ve stok hareketi

Nakit tutarı tek başına finansal rahatlık anlamına gelmez. Yaklaşan borç taksitleri, temettü taahhüdü, yatırım programı veya kısıtlı nakit bilgisi tutarın kullanılabilirliğini değiştirir. Nakit azalırken alacak ve stokun artması satış büyümesinin işletme sermayesi bağladığını gösterebilir. Tersine, nakit artışı yeni kredi kullanımından doğmuşsa faaliyet performansı hakkında doğrudan sonuç vermek doğru olmaz.

Alacakların satışlara göre daha hızlı büyümesi tahsilat vadesindeki uzamayı, müşteri karmasındaki değişimi veya dönem sonu sevkiyatını düşündürebilir. Stok artışı yeni kapasiteye hazırlık olabileceği gibi talep yavaşlaması riski de taşıyabilir. Bu ihtimaller gelir tablosundaki satış, brüt marj ve nakit akışındaki işletme sermayesi değişimi ile kontrol edilir.

Borç, net borç ve vade

Finansal borç kısa ve uzun vadeli ayrımıyla, faiz oranı ve para birimiyle okunur. Yakın dönemde ödenecek kısmın yüksek olması yeniden finansman ihtiyacını artırabilir. Ticari borçlar da işletme sermayesinin parçasıdır; tedarikçi vadesindeki değişim nakit akışını geçici olarak etkileyebilir. Borçların teminatları, kısıtlayıcı sözleşmeleri ve değişken faiz duyarlılığı dipnotlarda yer alabilir.

Net borç, çoğu analizde finansal borçtan kullanılabilir nakdin çıkarılmasıyla hesaplanır; ancak hangi nakdin serbestçe kullanılabildiği açık olmalıdır. Net borç/FAVÖK gibi oranlar borcun faaliyet ölçeğine göre görünümünü verebilir, fakat gelecekteki faiz oranını veya nakit yaratımını garanti etmez. Borç vadesi ile işletmenin nakit üretme zamanı uyumsuzsa, toplam borç değişmese bile finansman riski artabilir.

İşletme sermayesi ve nakit akışı

İşletme sermayesi, en basit anlatımla dönen varlıklar ile kısa vadeli yükümlülükler arasındaki ilişkidir. Faaliyet büyürken stok ve alacak için daha fazla kaynak gerekmesi mümkündür. Bu nedenle gelir tablosunda kâr artarken faaliyetlerden nakit akışı zayıflayabilir. Böyle bir ayrışma muhasebe hatası kanıtı değildir; tahsilat, stok, avans ve borç vadesi hareketlerinin anlaşılması gereken bir sinyaldir.

Nakit akış tablosu, net kârdan faaliyet nakdine geçişte amortisman, karşılıklar ve işletme sermayesi değişimlerini gösterir. Yatırım faaliyetlerinde makine, tesis veya şirket alımı için çıkan nakit; finansman faaliyetlerinde kredi, sermaye ve temettü hareketleri görülür. Bilanço kalemindeki değişim bu üç akışla ilişkilendirildiğinde, büyümenin ne kadar nakit tükettiği daha anlaşılır hâle gelir.

Alfa AŞ tablosunu yorumlamak

Tablodaki varsayımsal Alfa AŞde dönen varlıklar 360 milyon TLden 420 milyon TLye, kısa vadeli yükümlülükler 220 milyon TLden 310 milyon TLye yükselmiştir. Dönen varlıklardaki 60 milyon TL artışa karşı kısa vadeli yükümlülüklerde 90 milyon TL artış vardır. Bu fark, likiditeye ilişkin ek soru doğurur; ancak nakit, alacak ve stok ayrıntısı görülmeden şirketin ödeme gücü hakkında sonuç vermez.

Duran varlıklar 540 milyon TLden 580 milyon TLye çıkarken uzun vadeli yükümlülükler 300 milyon TLden 290 milyon TLye gerilemiş, özsermaye ise 380 milyon TLden 400 milyon TLye yükselmiştir. Duran varlık artışının bakım yatırımı, kapasite yatırımı veya değerleme farkından hangisi olduğu; özsermaye artışının da dönem kârı, sermaye artışı veya diğer kapsamlı gelirden hangisiyle oluştuğu dipnot ve diğer tablolarla araştırılır. Rakamlar yalnızca okuma yöntemini göstermek için hipotetiktir.

Kırmızı bayrakları bağlamla değerlendirmek

Sürekli yükselen alacak gün sayısı, yavaşlayan stok devri, kısa vadeli borcun hızla artması, kısıtlı nakit, büyük kur farkı duyarlılığı veya negatif faaliyet nakdi daha ayrıntılı inceleme gerektirebilir. Bunlar otomatik başarısızlık işareti değildir. Yeni yatırım dönemi, mevsimsellik, büyük bir proje veya sektörün tahsilat düzeni aynı görünümü açıklayabilir. İnceleme, kalemin geçmişi ve yönetimin açıkladığı nedenlerle tamamlanır.

Özsermayenin büyümesi de tek başına kalite göstergesi değildir; kârın nakde dönüşümü, değerleme farkları, sermaye işlemleri ve zararların etkisi ayrılır. Gelir tablosunda tek seferlik gelir yüksekse veya nakit akışında sürekli finansman girişi faaliyet açığını kapatıyorsa, bilanço daha dikkatli okunur. Bu ders eğitim amaçlıdır; herhangi bir şirketin borcu, likiditesi veya payı için yatırım tavsiyesi vermez.